Ale wieczór był długi i nudny. Michnik i Jemima znów stukali w pokoju obok. A Rafael siedział na łóżku i czekał - właściwie już zaraz po Aniele Pańskim. Mimo zdziwienia Jemimy odmówił kolacji, lecz wódka, jakby celowo stojąca na stole w nierozpoczętej jeszcze butelce, trochę go kusiła. Napił się tylko tyle, żeby było mu lżej czuwać i żeby ze wzrokiem skierowanym na obraz z rozpustnicami i faunami w lesie wierzbowym łatwiej mógł śnić o laluni i jakichś przeszłych czasach, a potem znów o Jemimie i jej młodym, niewinnym uroku, o jej otwartości, która wcześniej czy później obudzi w człowieku satyra – jeśli w nim tkwi. I sam ledwo go poskramiał. Nawet wódka nie dawała dość mocy, by sprzeciwić się pragnieniu, pełzającemu jak satyr w samotności, w myślach i snach, nawet w kościele, gdy czyścił święte postacie, podkradała się, łasiła się, muskała i nie dawała spokoju... I doszedł do wniosku, że satyry istnieją, że sam go nosi w sobie, tego satyra, który nocą czasem nieświadomie z niego wychodzi, idąc ku nimfom z kobiecych tęsknot i samotności. Gdyby tego swojego chciał nazwać diabłem, to na tego drugiego, jej, chyba musiałby mówić czarownica, a w każdym razie przyznać, że są parą i że człowiek bez wątpienia jest od nich gorszy. Te duchy są w człowieku - przytaknął… i to je właśnie malowali, o nich kiedyś gęslili i grali na fujarce, śpiewali i tańczyli.
Kiedy Jemima i Michnik w końcu przestali postukiwać, próbował odgadnąć, czy idą spać. Wtedy Jemima kilka razy zachichotała pod nosem, co zdenerwowało go tak, że miał ochotę wejść do pokoju. Tłumacząc się, że musi iść do ubikacji, wyszedłby na korytarz. Od czasu do czasu było też słychać jakiś szum. Ale światła nie zgasili. I pewnie, gdyby naprawdę chciał się dowiedzieć, co tak długo robią, musiałby podejść przynajmniej od drzwi, przystawić ucho i zerknąć przez dziurkę od klucza. Ale w każdej chwili któreś z nich mogłoby wejść do kuchni i przyłapać go na gorącym uczynku. W końcu uznał, że najlepiej będzie, jak zgasi światło i już w łóżku poczeka na odpowiedni moment.
Nagle weszli. Po cichu. Na palcach. Jedno za drugim. Zaświecili światło… Michnik trzymał w rękach czajnik, filiżanki i kołaczykami wypełnioną tacę.
Jemima jakby czymś zakłopotana obróciła się w stronę pieca, podczas gdy Michnik położył tacę i bardzo niezdarnie, brudnymi rękami wziął kilka ciastek, które mu się zsunęły z talerzyka.
- Dobry wieczór, Rafael… - powiedział z dziwnym akcentem w głosie, bez zbędnej kurtuazji, jakby nie chodziło o niezapowiedzianą wizytę, lecz jakieś upomnienie lub ostrzeżenie. Również ze spojrzenia starego można było odczytać ten sam zamiar. Nie obchodziło go niezadowolenie Rafaela, dającego im do zrozumienia, że nie musieli go budzić. Stary władczo i niedbale wziął filiżankę, ot tak, z kciukiem wepchniętym do wewnątrz i zaczął nalewać coś z czajnika.
Ja to zrobię - rzekła, podchodząc, Jemima. – Zanim zamoczył kciuk, wzięła mu filiżankę i czajnik. Rafael wymownie zmierzył go wzrokiem, lecz stary nie przejął się tym zbytnio, przyjmując drwiący wyraz twarzy. Bardziej dla własnej przyjemności niż z potrzeby zaczął grzebać pogrzebaczem w rozżarzonych węglach i dokładać drew do ognia. W tym czasie Jemima przesunęła krzesło i z cieniem niepokoju podała mu kawę, rozlewając trochę tego brązowego, wyjątkowo gęstego płynu, a kołaczyki znowu się rozsypały po i tak już mokrej i zabrudzonej marmoladą tacy.
- Ojej, ale ze mnie niezdara – próbowała ukryć zmieszanie – za mała filiżanka.
- A co to jest? – niechętnie i jakby jeszcze ciągle zaspany, próbując to wszystko jakoś pojąć, zapytał Rafael.
- Barbarzynki… - z wyraźnym pragnieniem w krótkim, proszącym spojrzeniu wyjaśniła Jemima, jakby to mu coś mówiło. Przypomniał sobie, że w tym dniu, jeszcze jako dzieci, chodzili po wsiach i wróżyli, że wstawali o świcie i biegali od domu do domu, żeby jeszcze śpiącym ludziom życzyć dużo kurczaków, kaczek, świń, dużo chleba, porządnej kobyły, dużo dzieci…
- Noc białej wilczycy – wyprostował się znad pieca Michnik… i w tym samym momencie, oświetlony blaskiem ognia, wyglądał jakoś inaczej, jakby coś wilczego zabłysnęło w jego tępym spojrzeniu.
Tylko przez chwilę.
Za sprawa ognia przecież…
Kiedy tylko odsunął się od światła, wrażenie zniknęło. Ale Rafael na wszelki wypadek, zmierzywszy go wzrokiem jeszcze kilka razy z boku, w pobożnym zapale, zwłaszcza ze strachu, powiedział tak, jakby trzeba było zaraz zniszczyć wszystko, co mogło być w upartej kaznodziejskiej postawie pogańskie: - Zanim nas Chrystus zbawił, drzwi niebios i piekieł były zamknięte… - Michnik i Jemima spoglądali na siebie w zdziwieniu. Już sam Rafael nie wiedział, czemu tak zaczął – ale mówił dalej: - Do tego czasu zgubione duchy błąkały się wokoło i straszyły ludzi. Stąd te wszystkie bajki. Ale teraz, dzięki Bogu, jest inaczej. Demony zostały przepędzone. A dusze zmarłych, jeśli są zbawione, zostają wezwane na sąd i osądzone… I już nie wracają… - Miał wrażenie, że mówienie takich rzeczy profesorowi jest nierozsądne. I że się ośmieszył. Zniecierpliwiony Michnik zaraz po tym śmiało westchnął. A milczenie, które potem zapadło, dla wszystkich było niezręczne.
- Kto wierzy, wie, że tak jest – przekonany mimo wszystko o swojej racji Rafael postawił kropkę na i, po czym, jak po spełnionym obowiązku, sięgnął spokojnie po ciastka i herbatę. Choć to z wilczycą i Vrbanem rzeczywiście go nieprzyjemnie wzburzyło, chociaż czuł, że nie zrobił tak, jak powinien, że może nigdy nic w tej sprawie nie będzie mógł zrobić, bo pewnie jest za słaby, za bardzo grzeszny w myślach i pragnieniach, żeby wykonać takie zadanie. Również ksiądz Srnec wyraźnie nie był wytworem ludzkiego ogłupienia, tego braku rozsądku, niepozwalającego człowiekowi pojąć przez setki lat, że prawdziwy ratunek, prawdziwe zbawienie są w Bogu jedynym, w jednej wierze. Ogniem, biczem i mieczem… ogarnął go na moment jakiś gorący entuzjazm, niepochodzący z obietnicy miłości, gdy pomyślał o głupich wieśniakach w knajpie.
Tam na dole popisywali się głupotą pijacy, a do tego tu jeszcze Michnik i ta dziewucha…
Naprawdę on sam także, prawie codziennie w kościele w ukryciu, obwiniał papieża Urbana za zachęcanie do inkwizycji i za te wszystkie mordy dokonywane z jego błogosławieństwem, z powodu czego, oczywiście, żadną miarą nie mógł przystać na oddawanie czci jakiejś wilczycy i Vrbanowi czy podobnym idiotyzmom... Z wyrzutem zerkał na Michnika spode łba, siorbiąc z filiżanki. Wtedy właśnie wydali mu się nieco mroczni i bladzi. Widać w nich było jakąś gotowość, jakieś zło, które zdolni byli popełnić. Słodkawy smak dziwnie lepił i zagęszczał ślinę. Dotarło do niego, że oni w ogóle nie piją - że w filiżance może być trucizna!
Przeszył go zimny ból.
Serce mu waliło. W brzuchu burczało. W głowie – skądś z brzucha – zaczęło go ogarniać zamroczenie. Złożył ręce. Drżały. Pociły się.
Myśli się rozbiegały, jakby padł na nie cień - od spodu – być może ciemność, która potem nastanie, ogarnie wszystko i wokoło stanie się nagle samotnie, ciemno, niemo… Skulony w sobie, czekał na ból. Skurcz. Te rozpaczliwie łapczywe podskoki serca. Przeszywał go chłód. Oblewał pot. Czuł, że musi cos, cokolwiek, byle szybko, zrobić… Michnik go obserwował na pozór obojętnie, oparty o stół. Jemimę przenikał strach, może dlatego, że wiedziała w czym bierze udział. Odwróciła się w stronę okna… Pomyślał, że musi natychmiast zwymiotować. Dlatego włożył szybko palec do ust, aż go kurczowo ścisnęło w gardle i we wnętrznościach, aż oczy zaszły mu łzami, ślina nabiegła, wezbrała, wypluł...
Źródło: Žabot V., Wilcze noce, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2010
Przekład: Marlena Gruda
Toda večer je bil dolg in puščoben. Michnik in Jemima sta v izbi zopet trkljala. Rafael pa je slonel na postelji in čakal – pravzaprav je že takoj, ko je odzvonil avemarijo, začel s tem čakanjem … Glede večerje se je kljub Jemiminemu čudenju pač izgovoril, toda žganje, ki je bilo kakor zanalašč v še nenačeti steklenici postavljeno na mizo, ga je potem vseeno malce premamilo. Ni spil veliko. Ravno toliko pač, da je lažje bedel ter s pogledom na sliki s pohotnicami in favni med vrbjem lažje sanjaril o puži in nekih davninah, pa zopet o Jemimi in njenih mladih še neizkušenih mičnostih ter o njeni zaljubljeni ponujenosti, kakršna najbrž prej ali slej vzdrami, izzove satira v človeku – če ga premore. Tudi sam ga je še komaj krotil. niti žganje ni več premoglo zadosti moči zoper to – zoper željo, ki se je kar naprej plazila kakor satir po samoti in mislih in sanjah, še v cerkvi, še ko je čistil najbolj nabožne podobe, se je prikradla in smukala in muzala in mu ni dala miru … in sklenil, da satiri so. Da ga pravzaprav tudi sam nosi s sabo. In da v nočeh, kadar človek ne ve, včasih tak satir odide po svoje, morda k nimfam iz ženskih nepotešenosti in samot. Pa tudi, če bi recimo temu, svojemu, rekel hudič, bi pač onemu, njenemu, najbrž moral reči hudičevka, ter vsekakor priznati, da sta par, in da je človek nedvomno slabši od njiju. to so duhovi v človeku, si je prikimal … in prav to so slikali, godli in piskali ter peli in plesali od nekdaj.
Ko sta Jemima in Michnik naposled nehala potrkavati, je poskušal ugotoviti, če se morda spravljata spat ali kaj. Vmes se je Jemima kar nekajkrat zapored pritajeno zahihitala, kar ga je neprijetno vznemirilo, tako da bi najraje stopil v izbo in nato morda s pretvezo, da mor ana stranišče, v hodnik. Tudi nekakšen šumot se je slišal od časa do časa. Vendar luči nista ugasnila. In najbrž bi, če bi pač zares hotel ugotoviti, kaj tako dolgo v noč počneta, moral vsaj k vratom, se pravi prisluškovat in oprezat skozi ključavnico, toda vsak hip bi lahko kateri od njiju tudi vstopil v kuhinjo ter ga zalotil pri vratih. Še najbolje se mu je torej zdelo ugasniti luč ter kar v postelji počakati na primeren trenutek.
Nenadoma pa sta vstopila. Potihem. Pritajeno. Tesno druga za drugim. In prižgala luč … Michnik je držal s čajnikom, skodelicami in kolački obložen pladenj v rokah.
Jemima se je kakor v zadregi obrnila k štedilniku, medtem ko je Michnik odložil pladenj in prav nemarno, z umazanimi rokami pobral nekaj kolačkov, ki so se mu bili stresli iz skledčke.
˝Dober večer, Rafael …˝ je rekel z nekim pomenljivim poudarkom v glasu, kot da bi pri vsem tem ne bi šlo za nek zgolj nenadejan obisk, ampak bi bolj kot ne pomenilo nekakšen opomin, svarilo, pri čemer sta kakršnakoli obzirnost ali sprenevedanje odveč. Tudi iz pogleda starega je bilo moč razbrati taisti poudarek in taisti namen. Ni mu bilo mar Rafaelove nejevolje, s katero ju je poskušal prepričati, da sta ga po nepotrebnem zbudila. Stari je z nekakšno oblastniško malomarnostjo prijel skodelico, kar tako, s palcem vanjo in začel nalivati nekaj iz čajnika.
˝Bom jaz,˝ je pristopila Jemima, ter mu, še preden je namočil palec, vzela skodelico in čajnik. Rafael ga je očitajoče premeril, toda stari se ni prav dosti menil za to, celo dobršno mero poroga si je privoščil v izraz, preden se je, bolj sebi na ljubo, lotil drezanja v žerjavico in nalaganja polen. Medtem je Jemima primaknila sto ter mu z nekakšnim nemirom ponudila skodelico, pri čemer se ji je nekaj tiste rjave, precej goste tekočine razpljuskalo, marmeladni kolački pa so se znova raztresli po tako in tako pomarmeladenem in pomočenem pladnju.
˝Joj, sem nerodna,˝ je poskušala skriti zadrego, ˝premajhna skledica je.˝
˝Kaj pa je?˝ je, nejevoljno in kot bi se še zmeraj zaspan vseeno vse skupaj trudil razumeti, vprašal Rafael.
˝Barbarino …˝ je z vidno željo v bežnem, prosečem pogledu, da bi to tudi njemu vsaj nekaj pomenilo, pojasnila Jemima. Spomnil se je, da so na ta dan kot otroci bajali po vaseh, da so že navsezgodaj tekali od hiše do hiše te še zaspanim ljudem žebravo želeli veliko piščet, veliko rac, svinj, veliko kruha, dobro kobilo, veliko otrok …
˝Noč bele volkulje,˝ se je vzravnal Michnik iznad štedilnika ... in v tistem trenutku je obsijan od ognjenega soja zazdel čisto drugačen in kot bi mu volčje poblisnilo v srepih očeh.
Samo za hip pač.
Zaradi ognja pač ...
Brž ko se je namreč umaknil iz soja, je tisti videz docela izginil. Toda Rafael ga je potem za vsak primer še večkrat postrani premeril. Ter v nenadni, predvsem iz strahu porojeni pobožni vnemi, kot bi bilo treba nemudoma treba zavrniti vse, kar bi utegnilo biti poganskega v kljubovalno pridigarski drži, povedal: ˝Preden nas je zveličar odrešil, so bila vrata nebes in pekla zaprta …˝ Michnik in Jemima sta se začudena spogledala. Pa tudi sam Rafael potem ni več vedel, zakaj je takole začel – a je vseeno nadaljeval: ˝Do takrat so duhovi izgubljeni tavali naokrog in plašili ljudi. Od tod vse te pravljice. Sedaj pa je, hvala bogu, drugače. Demoni so pregnani. Duše umrlih pa so še tisti hip, ko so odrešene trupla, poklicane k sodbi ter poslane tja, kamor sodijo … In se ne vračajo več.˝ Zdelo se mu je, da je bilo nespametno takole govoriti profesorju. Da se je osmešil. Saj je Michnik že vmes in takoj nato še enkrat prav nesramno nestrpno zavzdihnil. In molk, ki je nastal, je bil neprijeten za vse.
˝Kdor veruje, ve, da je tako,˝ je vsemu navkljub, kakor docela prepričan v svoj prav, kakor piko na i, pribil Rafael ter kot bi naposled opravil, kar je bilo nujnega, navidez mirno segel po kolačih in čaju. Čeprav ga je z neko volkuljo in Vrbanom in vsem tem tokrat zares neprijetno vznemirjalo, čeprav je čutil, da ni opravil, kot bi bilo prav, da morda ne bo nikoli opravil ničesar glede tega, da je verjetno preslab, vse preveč grešen v mislih in željah za takšno nalogo. Tudi duhovnik Srnec očitno ni bil kos temu nekakšnemu stvoru v človeški zblojenosti, tej nespameti, ki pač niti skozi stoletja ni zmogla dojeti, da je resnična odrešitev, resnično zveličanje v enem samem bogu, v eni sami veri. Z ognjem, bičem in mečem ... ga je ob misli ne neumne kmete v tisti špelunki za trenutek zajela skoraj sovražna gorečnost, ki na videz resda ni temeljila v zapovedi ljubezni.
Tam spodaj so blazneli tisti pijanci, sedaj pa še Michnik in tale punčara …
Resda je bil tudi sam v cerkvi skoraj sleherni dan po tihem obsojal papeža Urbana in njegovo vzpodbujanje inkvizicije in vso tisto morijo, ki se je dogajala z njegovim blagoslovom, zaradi česar pa seveda še zdaleč ni mogel pristajati na čaščenje nekakšne volkulje in Vrbana in vseh teh neumnosti … Očitajoče ju je pogledoval izpod čela, ko je srkal iz skodelice - in zdela sta se mu nekam temačna in bleda - kakor da bi se jima poznal nekakšen namen, nekakšno zlo, ki sta ga bila sklenila storiti. Sladkoben okus je nekam čudno lepil in zgoščal slino. In prešinilo ga je, da onadva sploh ne pijeta – in da bi lahko bil v skodelici strup!
Boleče mrzlo ga je spreletelo.
Srce je vztrepetalo in poskočilo. V trenutku je zatiščalo. V glavi se mu je – od nekod iz trebuha – jela porajati rahla omotica. Sklenil je roke. Drhtele so. Potile so se.
Misli so začele švigati, kot bi jih begala senca – od spodaj – morda tema, ki se razmahne potem, ki najbrž potem dokončno in scela zajame vse to, da je kar iznenada samotno in črno in nemo vse naokoli …Stisnjen vase je čakal bolečino. Krč. Tiste obupno hlastave poskoke srca. Obhajal ga je mraz. Oblival ga je znoj. Čutil je nujo, da bi nekaj karkoli pač hitro počel … Michnik je na videz brezbrižno slonel ob mizi ter ga opazoval. Jemima, ki jo je morda ob vsem tem, kar je vedela, da sledi, grabila groza, se je bila obrnila k oknu ... Pomislil je, da bi moral čimprej izbruhati. Ter si brž potisnil prst v usta. Da se je krčevito zategnilo v grlu in drobu, tudi solze so mu privrele v oči, razvlečeno slino, ki se je bila dvignila, je izpljunil ...
Vir: Žabot V., Volčje noči, 2004