W lutym 2007 roku, w ramach serii Inna Europa, inna literatura, wydawnictwo Czarne wydało powieść Janiego Virka Śmiech za drewnianą przegrodą.
Pisarz urodził się w 1962 roku w Lublanie. Ukończył komapartystykę i filologię germańską. Opublikował cztery powieści: Rahela (1989), Zadnja Sergijeva skušnjava (1996), Smeh za leseno pregrado (2000), Poletje na snegu (2003), trzy tomy opowiadań: Preskok (1987), Vrata in druge zgodbe (1991), Moški nad prepadom (1994), tomik poezji Tečeva čez polje (1990), zbiór esejów Na robu resničnosti (1992) oraz kronikę Potres (1995). Obecnie pracuje w słoweńskiej telewizji, gdzie jest odpowiedzialny za kulturę.
Gdzieś w dalekiej Słowenii – jednej z federalnych republik byłej Jugosławii, niedosłyszący Pavel właśnie nie poszedł do szkoły by na ulicach Lublany szukać nowych wrażeń, nowych ludzi, swojego miejsca. Wychowują go dziadkowie – urodzona w Austrii babcia, która żyje w świecie starych niemieckich książek i wiecznie zapracowany dziadek. Bohater nie znajduje swojego miejsca wśród rówieśników, którzy wyśmiewają jego ułomność i szydzą z austriackich korzeni jego babki. Nie znajduje go także w szkolnej klasie, gdzie rządzi fanatycznie oddana ideom socjalizmu nauczycielka – towarzyszka Mara.
Niebawem śmierć dziadków zmusi go do dalszych poszukiwań. Chłopiec trafi do położonej na południu republiki miejscowości Novo Mesto, do domu wuja. Z powodu panującej tam ciasnoty trafi do składziku na materiały, za drewnianą przegrodę. Po drugiej stronie zmęczone ciężką pracą ku chwale ojczyzny robotnice tekstylne będą co wieczór rozbudzały wyobraźnię chłopca, przygotowując się do snu. W imię jedności i braterstwa powstała ta przegroda. Dzięki niej pod jednym dachem mogą mieszkać przodownica pracy i wróg systemu.
Gagarin leci w kosmos, marszałek Tito podróżuje po Afryce, a nastoletni bohater powieści Janiego Virka znowu wraca do Lublany. Ułomność chłopca po raz kolejny skazuje go na samotność. Tym razem w zakładzie dla głuchoniemych. Ratunek jednak nadejdzie – po kilku tygodniach zjawi się mieszkająca w Lublanie ciocia Amalija i zabierze chłopaka z zakładu. Pojadą maluchem jej męża – zawodowego żołnierza Zdravka do nowej Lublany, do bloków mieszkalnych, w których rządzą plotkarstwo i donosicielstwo.
Podróże Pavla dają możliwość wglądu w sytuacje Słowenii tamtych czasów, ale również w mentalność mieszkańców byłej Jugosławii z ich bezgranicznym uwielbieniem dla Tity. Czytelnik poznaje zarówno Słowenię wielkomiejską, gdzie socjalistyczny pochód ku nowoczesności likwiduje tramwaje i burzy stare domki robotnicze by na ich miejscu mogły wyrosnąć molochy nowej architektury, ale i jej peryferie, gdzie nowy porządek brutalnie kategoryzuje ludzi według nowych zasad, a małomiasteczkowa mentalność mu w tym wtóruje.
Niedosłyszący bohater Virka widzi dużo więcej niż jego rówieśnicy, postrzega świat sensualnie, a jego wewnętrzna walka pomiędzy cielesnością a duchowością oraz młodzieńczy bunt umiejscowione przez autora na tle ironicznie przedstawionej Jugosławii 50. lat sprawiają, że choć historia Pavla jest w istocie smutna i gorzka, to witalizm i nadzieja, których bohater nie traci, pozostawiają czytelnika z refleksją, że młodość sama w sobie jest nieskończonym pięknem i nie ważne, że wszystko wokoło wydaje się być beznadziejne i szare.
W pierwszej połowie marca Jani Virk odwiedził Polskę. W ramach tej wizyty, w największych ośrodkach słowenistycznych naszego kraju odbyły się spotkania literackie z pisarzem. Za pośrednictwem naszego kolegi z Łodzi udało nam się zadać Virkowi jedno pytanie:
Na ile powieść „Śmiech za drewnianą przegrodą” to czysta fikcja, a na ile zapis rzeczywistych wydarzeń?
Jani Virk: Wszystkie wydarzenia historyczne opisane w książce oczywiście realnie się zdarzyły. Jeżeli zaś chodzi o głównego bohatera – Pavla, to nie jest on odzwierciedleniem realnej postaci, choć takie dzieci i takie rodziny były w komunistycznej Słowenii. Wszystkie jego doświadczenia są też pewną fikcją literacką, chociaż każda fikcja zawiera w sobie cząstkę jej autora. Biograficznych wątków jednak w tej powieści nie ma.
Marzec 2007