Słodkie sny nakręcone zostały według słynnego scenariusza Mihy Mazziniego, który wydał go w formie książkowej już przed laty, a powodem tej niezwykłej decyzji były wieloletnie trudności związane z produkcją filmu. Jednakże ostatecznie wszystko skończyło się happy endem i na festiwalu filmu słoweńskiego w Portorož Słodkie sny zdobyły nagrody we wszystkich ważniejszych kategoriach. Film obiegł świat zdobywając wyróżnienia i niedawno brał udział w konkursie na festiwalu w Wenecji.
Fabułą filmu jest historia Egona Vittori, który na początku lat siedemdziesiątych w Słowenii (względnie - Jugosławii) wchodzi akurat w okres dojrzewania. Wirus popkultury z Zachodu porządnie zaraził już cały kraj; filmy bowiem wchodzą do repertuaru kin z określonym celem, ale Egon, uwięziony między psychicznie niezrównoważoną matką i religijnie nawiedzoną babcią, boi się, że ta „zaraźliwa choroba” mogłaby go ominąć. Dlatego ze wszystkich sił próbuje zdobyć gramofon, a w drodze do tego celu swoistych lekcji udzielają mu koledzy ze szkoły, nauczyciele, przeciwnicy i rodzina. Jednocześnie przechodzi przez wszystkie etapy dorastania i dochodzi do wniosku, ze trzeba wziąć sprawy w swoje ręce.
Reżyser Sašo Podgoršek doskonalił swój warsztat w wideoklipach, filmach tanecznych i reklamach, a jego zmysł ekspresji wizualnej ujawnił się w nieco zagmatwanym filmie pełnometrażowym Temni angeli usode (Ciemne anioły przeznaczenia). Słodkie sny dowodzą, że do wysokiej jakości brakowało mu tylko dobrego scenariusza i dyscypliny. Widać również, że poziom produkcji jest bardzo wysoki. Dramaturgia wbrew pozornej epizodyczności jest mile niezawodna, scenariusz dowcipny i inteligentny – wydaje się, że widz może się odprężyć i rozkoszować filmem, gdyż ten nie upadnie w połowie z powodu luk w logice i braków technicznych. Widać także, że postacie drugoplanowe mają dużo więcej historii, tudzież zaplecza, niż to, co się widzi w filmie. Został on przecież skrócony do rozsądnej długości, co jest swoistą nowością w słoweńskiej kinematografii – zazwyczaj twórcy rozciągają krótkie historie do filmu pełnometrażowego. To zaplecze jest nam bezkompromisowo odkrywane w książce Kralj ropotajočih duhov (Król dudniących duchów), którą Mazzini właśnie wydał nakładem wydawnictwa Študentska založba w serii Beletrina.
Film rozgrywa się w niewielkim przemysłowym miasteczku w niezbyt różowych czasach – większość zdjęć plenerowych powstała w Idriji, gdzie na zewnątrz starego centrum przeważa charakterystyczna modernistyczna architektura lat siedemdziesiątych. O scenografię zatroszczyli się artyści z grupy Irwin i dokładnie oddali ducha czasów, nie zagubili się w nim. W filmie występują również ciemne anioły słoweńskiej sceny muzycznej, Demolition Group, należący do grupy Vis Mesenio. Aktorzy zostali doskonale wybrani i poprowadzeni, prawdziwym odkryciem jest młody protagonista, Janko Mandić. Ponieważ solą każdego filmu są aktorzy drugoplanowi, warto wspomnieć chociażby kilku wyrazistych: Radko Polič, Dušan Jovanović, Jernej Šugman, wspaniała Iva Zupančič jako Babcia, europejska gwiazda tańca Josef Nadj jako lokalny amant. Właśnie ta filmowa lokalność ze wszystkimi niezwykłościami i rodzinnym anomaliami potrafi urzec widza, a jednocześnie pozostaje uniwersalnie rozpoznawalna, przede wszystkim dzięki niektórym kliszom.
Słowniki opisują nostalgię jako sentymentalną tęsknotę za rzeczami, które już przeminęły. W tym świetle nie śmiałbym twierdzić, że film pielęgnuje sentymentalny stosunek względem piekła, za jakie niektórzy uważają dorastanie. Prawdą jest, że rozwija się on łagodnie i że jest prawie sennie spowolniony, wbrew temu, że między wierszami porusza problematyczne tematy. Słodkie sny są Amarcordem z odpowiednio zesłoweńszczonymi różnicami w mentalności, wyobraźni wizualnej i stosunku do świata. Jeśli musimy filmowi coś zarzucić, to jest to nieokreślone przeczucie, że więcej obiecuje niż oferuje, oraz że mógłby być dla zrozumienia krótszy i bardziej spójny. Przy pracy z aktorami Podgoršek pokazał się jako doskonały reżyser, ale koniec końców film pozostaje bez stosownych i oczekiwanych emocjonalnych akcentów. Prawdopodobnie ambiwalentny do swojego materiału, film kończy się z odrobiną goryczy, co pozostanie w zgodzie z ukazaną rzeczywistością, nie zaś z tytułem. To, co jest bowiem w tych snach słodkie, to tylko filmy i muzyka, które głównemu bohaterowi i nam pomagają każdego dnia. Film Słodkie sny jako taki pozostaje w zgodzie sam z sobą i ta właśnie spójność decyduje o jego wysokiej jakości.
Przekład: Agata Rutkowska
Sladke sanje so posnete po famoznem scenariju Mihe Mazzinija, ki ga je natisnil v knjigi že pred leti, vzrok za to neobičajno odločitev pa je bila dolgoletna kalvarija pred produkcijo filma. Nazadnje se je vendarle vse končalo s happy endom in na festivalu slovenskega filma v Portorožu so Sladke sanje prejele nagrade v vseh najpomembnejših kategorijah. Film je uspešno krenil po svetu nabirat odličja in pred nedavnim zmagal na festivalu v Valenciji.
Zgodba sledi Egonu Vittoriju, ki je v začetku sedemdesetih let v Sloveniji (oziroma Jugoslaviji) ravno vstopil v puberteto. Virus pop-kulture z zahoda je deželo že pošteno okužil; filmi sicer prihajajo na spored z določenim zamikom, vendar se Egon, ujet med psihotično mater in versko obsedeno nono, vseeno boji, da ga bo ta "nalezljiva bolezen" obšla. Zato se na vse kriplje trudi priti do gramofona, na poti do tega cilja pa mu dajejo lekcije sošolci, učitelji, oporečniki in družina. Vmes prebrodi vse faze odraščanja in sklene, da je treba vzeti usodo v svoje roke.
Režiser Sašo Podgoršek je svojo obrt mojstril v videospotih, plesnih filmih in reklamah, njegov smisel za vizualno ekspresivnost pa je bil očiten že v sicer nekoliko konfuznem celovečercu Temni angeli usode. Sladke sanje kažejo, da sta mu do kvalitete manjkala samo dober scenarij in disciplina. Očitno je tudi, da je nivo produkcije zelo visok. Dramaturgija je kljub navidezni epizodnosti prijetno zanesljiva, scenarij duhovit ter inteligenten - se pravi, da se gledalec lahko sprosti in uživa, saj film zaradi logičnih lukenj in tehničnih pomanjkljivosti ne bo klecnil nekje na pol poti. Očitno je tudi, da imajo stranski liki veliko več predzgodbe oziroma ozadja, kot ga je videti v filmu. Bil je pač skrajšan na racinalno dolžino, kar je po svoje redkost novega slovenskega filma - praviloma avtorji nategujejo kratke zgodbe na celovečerni format. To ozadje pa se nam brezkompromisno razkriva v knjigi Kralj ropotajočih duhov, ki jo je Mazzini pravkar izdal pri Študentski založbi v zbirki Beletrina.
Film se dogaja v manjšem industrijskem mestecu v ne najbolj rožnatih časih - večina eksterierjev je bila posnetih v Idriji, kjer zunaj starega jedra prevladuje prav značilna modernistična arhitektura sredine šestdesetih let. Za scenografijo so skrbeli umetniki iz skupine Irwin in skrbno beležijo duha časa, ne da bi se v njem izgubili, v filmu pa nastopijo tudi temni angeli slovenske glasbene scene, Demolition Group, utelečeni v Vis Mesečino. Igralci so bili odlično izbrani in vodeni, pravo odkritje pa je mladi protagonist, Janko Mandić. Ker so sol vsakega filma stranski igralci, velja omeniti vsaj nekaj najbolj markantnih: Radko Polič, Dušan Jovanović, Jernej Šugman, Davor Janjić, brilijantna Iva Zupančič kot Nona in evropska plesna zvezda Josef Nadj kot lokalni šarmer. Prav ta filmska lokalnost z vsemi bizarnostmi in družbenimi anomalijami zna šarmirati gledalca, obenem pa ostane univerzalno prepoznaven, predvsem na račun nekaterih klišejev.
Slovarji opisujejo nostalgijo kot sentimentalno hrepenje za stvarmi, ki so že minile. V tej luči si ne bi upal trditi, da goji film do pekla, ki mu nekateri pravijo tudi odraščanje, posebno sentimentalen odnos. Res pa je, da se odvija dokaj lagodno in da je skoraj sanjsko upočasnjen, kljub temu, da med vrsticami odpira problematične teme. Sladke sanje so Amarcord s primerno poslovenjenimi razlikami v mentaliteti, vizualni domišljiji in odnosu do sveta. Če moramo filmu kaj očitati, je to nedoločljiv občutek, da več obljublja kot ponudi ter da bil lahko bil za spoznanje krajši in kompaktnejši. Prav pri delu z igralci se je Podgoršek izkazal kot odličen režiser vendar pa ostane na koncu koncev film brez ustreznih in pričakovanih čustvenih poudarkov. Do svojega materiala je prejkone ambivalenten, film se zaključi celo s kančkom grenkobe, kar je sicer v skladu s prikazano realnostjo, ne pa naslova. Tisto, kar je namreč pri teh sanjah sladko, so samo filmi in glasba, ki glavnemu junaku in nam pomagajo ven iz vsakdana. Film Sladke sanje kot tak pa ostane dosledno zvest sam sebi in v tej celovitosti je njegova kvaliteta.