Polona Balantič

Na początek rock’n’roll z roku 1943 - wywiad z grupą Laibach

Glasba, 23 marca 2007 9:26 Lublana - RTV SLO

Polona Balantič: W dobie rozkwitu ruchów awangardowych na początku XX wieku Trbovlje miały swoje miejsce na mapie Słowenii.

Laibach: Oczywiście nie z powodu tego, że są ważnym ośrodkiem artystycznym czy intelektualnym, ale dlatego, że od lat 40-tych XIX wieku przebiega przez nie Kolej Południowa, główna droga, którą Słoweńcy przez wiele dziesięcioleci odjeżdżali do Wiednia, wówczas dla słoweńskich artystów z ambicjami, których urzeczywistnienie wymagało przekroczenia granicy ojczyzny, jednego z kluczowych opiniotwórczych ośrodków przyswajania wiedzy o kierunkach w kulturze.
Dużo mocniej zacieśnia się związek między Trbovljami a retrogardą lub retroawangardą, artystyczną techniką przejmowania i kreatywnego współtworzenia pierwiastków rozmaitych ruchów artystycznych i przemów oraz ideologii, którą przy swojej działalności Laibach od początku wykorzystywał. Później zaś przejęły ją także inne grupy NSK. Tak naprawdę retrogarda powstała w Trbovljach. Tam mianowicie powstał Laibach, który ze słoweńskimi koncertami w ramach tourne Laibach Volk Tour wraca w domowe „Rewiry”. Podczas prób na żywo przedstawień albumu Volk, Laibach odpowiedział na kilka naszych pytań kolekcją aranżacji hymnów narodowych. Temat to nie tylko chwilowa działalność; „szansę” dostał także „partyzancki” rock oraz wszechświat i zębate koła.

Kto dziś wchodzi w skład Laibach? Jasne jest, że są to Ivan Novak i Milan Fras. Kto jeszcze? Wydaje się mianowicie, że na scenie jest coraz mniej starych członków (Dejan Knez, Ervin Markošek) i coraz więcej członków „przyłączonych”.

W skład Laibach wchodzą Eber, Saliger, Dachauer i Keller, to są prastare pseudonimy dla czterech członków, którzy w sobie skrywają więcej podmiotów. Wszystkie pozostałe imiona są irelewantne, jako prawdziwi członkowie Laibach nie używamy swoich imion publicznie. W zespole współpracuje także wielu różnych współpracowników, którzy swoje imiona chętnie rozgłaszają wedle swojego uznania. Laibach – to jeseśmy my wszyscy.

Album Volk można by z powodu wielkiego wkładu muzycznego, wokalnego, aranżacyjnego i produkcyjnego nazwać także jednocześnie koprodukcją grup Silence i Laibach. Dlaczego album uważany jest za album grupy Laibach, przy którym współpracował także duet Silence? Czy o określeniu autorstwa zdecydowało to, kto wymyślił pomysł projektu?

Primož Hladnik i Boris Benko z grupy Silence są tak samo współautorami jak i koproducentami płyty i są na niej tak samo oznaczeni. Zaprosiliśmy ich do projektu, gdyż z Volkiem stworzyliśmy koncept, który treściowo i formalnie całkowicie dopuszczał i umożliwiał taką współpracę. Silence przyjęło współpracę i pomogło nam wydać album, który na początku wymyśliliśmy. Laibach nigdy nie miał obsesji na punkcie autorstwa i często na dużą skalę współpracowaliśmy z różnymi muzykami i producentami. Bowiem to jest dzisiaj norma w przemyśle muzycznym – ale nie tylko muzycznym. W tym świetle już sam wybór możliwości jest w zasadzie autorską pracą, która ostatecznie definuje produkt.

Pośród hymnów wybranych „do obróbki” nie ma słoweńskiego. Dlaczego? Może słoweński reżim, którego zwolennikami są też ludzie, którzy w latach osiemdziesiątych chcieli was zlinczować, dziś zaś stawiają was na piedestale słoweńskiej kultury, jest tak niezłośliwy lub działa wedle reguły marionetki w rękach silniejszych, że nie warto go wystawiać? Czy też powód jest inny?

Powód jest inny. Hymny właściwie wybraliśmy biorąc pod uwagę specyficzny „ciężar” państwa, jego historyczny konspekt i jego kulturowo-polityczną rolę w świecie. Głównym kryterium był imperialistyczny lub ekspansjonistyczny charakter wybranego państwa. Słowenia zaś jest swobodnie ujęta w kompozycję z tytułem Slovania, który opiera się na historycznym pansłowiańskim wyzwoleńczym hymnie „Hej, Slovani” („Hej, Słowianie”), który kiedyś, obok innych, był też oficjalnym hymnem Słowenii, słoweńskiej armii i hymnem słoweńskich Sokołów.

Dlaczego zdecydowaliście, aby na koncertach bieżącego tournee, zamiast występów suportów, przez ok. 45 minut przedstawiać partyzanckie pieśni? Po koncercie w Hamburgu my, jako widzowie, odnieśliśmy wrażenie, że nie było jasne, czym są właściwie te pieśni i jaka jest ich intencja. Jakie przesłanie mieliby według was obcokrajowcy odnaleźć w tej części programu?

Nie znosimy suportów, bo doprowadza nas do szału już sama idea, żeby nam ktoś zagrzał scenę, nim my sami się na niej pojawimy. Słoweńskie partyzanckie pieśni są autentycznym rock’n’rollem okresu wojennego, kiedy praktycznie tworzyło się słoweńskie państwo. Niemieckie wojska okupacyjne w Słowenii wówczas całkiem dobrze je poznały. Nie ma w tym zatem nic złego, że słyszą je także ich wnukowie. Zresztą te partyzanckie pieśni są właściwie uniwersalnymi europejskimi hymnami, bowiem większość z nich można usłyszeć we francuskich, hiszpańskich, rosyjskich, włoskich wariantach i wszędzie tam, gdzie podczas wojny istniał zorganizowany partyzancki opór. Czasem można je usłyszeć także w jakiejś niemieckiej wersji, bowiem te kompozycje i przyśpiewki swobodnie przepływały pomiędzy kulturami i wykonawcami, jak to się dzieje ze współczesną muzyką pop.

Być może martwi was (nie)powodzenie procesu werbowania nowych fanów? Na waszym grudniowym koncercie w Hamburgu zauważyłam mianowicie, że jako 25-latka jestem pośród najmłodszych widzów. Czy wasza publiczność była zawsze starsza od przeciętnej z powodu złożoności waszych przesłań czy nieobecność młodych rekrutów zdarzyła się tylko w ostatnim roku?

Nasza publiczność jest bardzo różnorodna i zmienia się nagle z występu na występ, dlatego na podstawie jednego koncertu może sobie pani łatwo wytworzyć błędny obraz. Bo chociaż nie mamy nic przeciw dojrzałej, dorosłej publice, to zapewniam panią, że również młodszej publiczności jest na naszych koncertach więcej niż wystarczająco.

Ale być może zdolność rozumienia nie całkiem prostych słów z powodu „zawiłości w wygodną prywatność”, charakterystycznej dla zachodniego postindustrialnego społeczeństwa, zanika wśród młodych? Nie wydaje się wam, że dziś młodzi nie odczuwają potrzeby odkrywania rzeczywistości innej od tej, którą serwują im massmedia?

Brak gustu massmediów jest zwycięstwem porażki i popkultura jest bez wątpienia rozrywką dla owiec; aczkolwiek także my, Laibach, jesteśmy w istocie wilkami przebranymi za pasterzy.

Na początku kariery, odtwarzając dźwięki industrialnego zgiełku i włączając w kompozycje kopie przemówień Tity, symbolicznie zdobyliście Jugosławię. Wykorzystując język niemiecki „podbiliście” niegdysiejszych okupantów słoweńskiego narodu. Aranżacjami kompozycji zespołów The Beatles i The Rolling Stones zaatakowaliście megalomański przemysł muzyki pop, albumami Kapital i NATO dokonaliście inwazji na „twierdze” światowej gospodarki i porządku geopolitycznego, Volkiem zaś jeszcze na wszystkie wielkie potęgi świata. Czy dla Laibach to koniec drogi? Wygląda na to, że na ziemi nie ma już nic do podbicia. Czy wyruszycie w kosmos? Być może wspólnie z Draganem Živadinovem, również członkiem kolektywu NSK?

Nie wyruszymy; my już jesteśmy w kosmosie. I to jest wciąż niewyczerpane źródło inspiracji.

Czy w pracy Laibach muzyka jest najważniejsza, czy też jest tylko środkiem do przekazania przesłania, które w ten sposób zyskuje prymarną funkcję? Gdy się bierze pod uwagę niemal „kwantowe” przeskoki w zmienianiu waszego muzycznego obrazu, niemalże sam nasuwa się wybór drugiej z tych opcji.

Muzyka oddziałuje psychofizycznie i muzyka JEST wiadomością, która ma prymarną funkcję. Nieustanne zrzucanie skóry jest logiczne, przecież zawsze intuicyjnie uwalnia swój pancerz. Aczkolwiek w Laibach muzyka nie jest jedynym medium, którego używamy. Także pozostałe media uważamy za ważne i jednakowo wartościowe.

W książce „Pluralni monolit” Alexei Monroe rolę Laibach zdefiniował jako „egzaminowanie specyficznych reżimów i dyskursów”; takich, których obrazy podczas muzycznych i scenicznych występów zrekonstruowaliście na albumach, zaś przede wszystkim na scenie. Albumem Volk przywróciliście symboliczny dyskurs z prawie wszystkimi największymi politycznymi i gospodarczymi potęgami świata. Czy jest to przestroga, że ani jeden reżim – zakładając, że reżimy słabszych państw są z zasady tylko lepszymi bądź gorszymi kopiami wielkich potęg – nie może być przedstawiony jako prawidłowy oraz przyjazny dla obywateli swoich i innych państw?

Państwo – to są obywatele, i stara prawda mówi, że obywatele zasługują na takie państwo, jakie mają. Iluzją jest oczekiwanie czegoś więcej.

Kto zdołałby wam – być może już tak się stało – zarzucić polityczną nieodpowiedzialność. Mianowicie nikt nie może oczekiwać lub nawet żądać, żeby jego publiczność zagłębiła się w słowa i ideowe akcenty muzyczne. Dlatego jako najbardziej rozpoznawalny znak waszej tożsamości była zawsze stawiana totalitarna retoryka naśladowana występem wokalisty i tak zwane „nazi-chic” ubrania. Tak więc elementy, na które szybko zwracają uwagę wszyscy wrażliwi na skrajnie prawicową ideologię. Czy mieliście kiedyś z tego powodu wyrzuty sumienia, że być może, choćby niechcący, przyczyniacie się do narodzin nowych zwolenników skrajnych nacjonalistycznych ideologii?

To jest głupota; może zwolennicy skrajnych ideologii nacjonalistycznych nie są inteligentniejsi od innych? Ubrania, które nosiliśmy i wciąż nosimy, były mundurami jugosłowiańskiej, niemieckiej, albańskiej i amerykańskiej armii, potem były mundury górników i łowieckie, kostiumy górskie i narciarskie – gdzie tu jest „nazi-chic”, jeśli nie w pani głowie? Wedle tej logiki, przy każdym oglądaniu historycznego filmu wojennego z drugiej wojny światowej, gdzie znani hollywoodzcy aktorzy paradują w niemieckich mundurach, powstaje tylko jeszcze większe niebezpieczeństwo, że będą przez to werbować zwolenników skrajnych nacjonalistycznych ideologii. Co się tyczy naszych tekstów: te są skrajnie proste: Bóg jest Bogiem, Życie jest Życiem, Śmierć Śmierci i tak dalej.
Na ostatniej płycie Volk teksty opierają się, powiedzmy, na hymnach narodowych, które ludzie znają w poszczególnych krajach tak lub tak, na pamięć lepiej lub gorzej. Na poprzedniej płycie Wat teksty większości kompozycji były inspirowane dziecięcymi piosenkami, które naprawdę musiał zrozumieć każdy idiota. Jeszcze wcześniej dosłownie opracowaliśmy popularne na całym świecie kompozycje, takie jak Mama Leone, In The Army Now, Final Countdown, Life is Life, Across The Universe, One Vision, Sympathy For The Devil – krótko mówiąc – same perełki, które ludzie na świecie znają na pamięć. Cóż zatem jest tak skomplikowanego i problematycznego w rozumieniu Laibach? Zresztą – dzięki Bogu – nie mamy nic przeciw temu, żebyśmy byli politycznie nieodpowiedzialni. Jeszcze mniej wyrzutów sumienia mamy z powodu przemieszania i zmieszania naszej publiki.

Czy zdarzyło się kiedyś, że z powodu faktu, iż przypisowano wam bycie skrajnymi prawicowcami, jakiś wykonawca nie chciał wystąpić na tym samym festiwalu co wy?

Czy naprawdę pani wierzy, że muzycy są tak głupi? Nas na swój suport lub gości na tournee zapraszali wielcy muzycy, jakimi są U2, Cure, Depeche Mode, Stranglers i Red Hot Chilli Peppers, żeby nie pominąć takich zespołów, jak Rammstein, Type 'O Negative, Morbid Angel i tym podobnych. W większości to my odmawialiśmy.

W momencie powstania Laibach był nie tylko muzyczną formacją, obok muzyki Laibach wówczas wydawał autoteoretyczne teksty – najbardziej znane jest 10 punktów konwentu – i aranżował własne artystyczne ekspozycje. Z powodu jego misji wplecionej w sferę społeczno-polityczną był niemal nazywany Gesamtkunstwerk. Dlaczego teraz, już od wielu lat, działalność Laibach jest ograniczona do muzyki?

Jeszcze wcale nie jest ograniczona tylko do muzyki; każdy nowy album i program koncertowy jest złożonym dziełem, które włącza dużą rozpiętość kreacji, od muzyki, tekstu, obrazu, projektowania, widea, filmu, fotografii, kostiumografii, scenografii, choreografii, strony internetowej, i wygmaga badania techniki, produkcji muzycznej, historii, teorii, filozofii, polityki, ekonomii, socjologii kultury, medioznawstwa, wymaga publicznych występów promocyjnych, komunikacji i organizacji itd., itd. Muzyka jest tylko jednym z segmentów tego złożonego dzieła. Oprócz tego Laibach jeszcze wciąż rzadko, chociaż regularnie, urządza też ekspozycje i szerokie wielomedialne projekty, które można znaleźć na stronach Laibach i NSK.

Kto pierwszy stał na scenie w spodniach jeździeckich? Laibach, Die Krupps czy Nitzer Ebb?

Takich ancymonów było kilku już przed nami.

Podobieństwa się na tym nie kończą. Wszystkie trzy zespoły pasują do gatunku industrialu i w symbolach wszystkich trzech znajduje się koło zębate. Dlaczego w latach osiemdziesiątych zębate koło było takim „fantazmatycznym” obiektem, że aż trzy zespoły, powstałe w tym czasie, wybrały je jako część swojego symbolu? Czy chodziło tylko o „stary dobry” fenomen naśladownictwa?

Nie wiemy, jak to było u pozostałych, Laibach natomiast w swoich początkach dźwiękowy wyraz budował na konkretnych industrialnych dźwiękach trbovljskej okolicy. Ponieważ chodziło o ideę, że najwspanialszy autentyczny dźwięk nie wydobywa się z gitary, lecz z kominów fabryk, maszyn i linii produkcyjnych. Jest zatem rezultatem produkcji przemysłowej, że na jeden ze swoich symboli wybraliśmy właśnie zębatkę.

Ze względu na styl za granicą często umieszczają was w industrialu, gatunku, który u nas jest bardzo słaby znany. Często przy waszej nazwie pojawiają się też oznaczenia alternatywnego popu lub rocka, No Wave, awangardy i nawet (!) neoklasycyzmu. Czy taka klasyfikacja waszej twórczości panu przeszkadza, śmieszy, czy też ma pan do tego jakiś inny stosunek?

Wszystkie te różne określenia są może odpowiednie, nie są zaś istotne i jeszcze mniej rozstrzygające. Idea konkretnej, industrialnej muzyki istnieje już conajmniej od jakichś 100 lat i dziś praktycznie każda muzyka jest w sposobie swojej produkcji w jakimś sensie industrialna. Pozostałe określenia są dość luźne, ale każde posiada w sobie cząstkę prawdy. Laibach jest rzeczywiście gatunkowym konglomeratem, rozpiętym pomiędzy wszystkimi wyrazami historii.

Mi wasza muzyka wydaje się przede wszystkim konglomeratem niemal wszystkich gatunków muzyki popularnej i elementów muzyki klasycznej dodanym do podstawy industrialnej. Jak byście sami zdefiniowali swoją twórczość?

Dokładnie tak, jak powiedziano; Bóg ma jedną twarz, diabeł zaś liczne.

Przekład: Tomasz Łukaszewicz

Polona Balantič

Za začetek rokenrol iz leta 1943 Intervju s skupino Laibach

Glasba, 23. marca 2007 9:26 Ljubljana - RTV SLO

V obdobju razcveta avantgardnih gibanj na začetku 20. stoletja so Trbovlje na zemljevidu Slovenije imele svoje mesto.

Seveda ne zato, ker bi bile pomembno umetniško ali intelektualno središče, ampak zato, ker je prek njih od štiridesetih let 19. stoletja tekla Južna železnica, glavna pot, po kateri so Slovenci več desetletij odhajali na Dunaj, v tedaj za slovenske umetnike z ambicijami, katerih uresničitev je zahtevala prečenje meja domače dežele, eno od ključnih referenčnih središč za pridobivanje vedenja o smernicah v kulturi.
Veliko tesnejša je zveza med Trbovljami in retrogardo ali retroavantgardo, umetniško tehniko prevzemanja in kreativnega sopostavljanja prvin različnih umetniških gibanj in govoric ter ideologij, ki jo je pri svojem delu od začetka uporabljal Laibach, pozneje pa so jo prevzele tudi druge skupine NSK-ja. Retrogarda je v Trbovljah pravzaprav nastala. Tam je namreč nastal Laibach, ki se s slovenskima koncertoma v okviru turneje Laibach Volk Tour vrača v domače "Revirje".
Med pripravami na živo predstavitev albuma Volk, zbirko priredb nacionalnih himen, je Laibach odgovoril na nekaj naših vprašanj. Tema ni le njegova trenutna dejavnost; "priložnost" so dobili tudi "partizanski" rock, vesolje in zobata kolesa.

Kdo danes sestavlja Laibach? Da sta Ivan Novak in Milan Fras, je jasno. Še kdo? Zdi se namreč, da je na odru vedno manj starih članov (Dejan Knez, Ervin Markošek) in vedno več "pridruženih" članov.

Laibach sestavljamo Eber, Saliger, Dachauer in Keller, to so prastari psevdonimi za štiri člane, ki v sebi skrivajo več osebkov. Vsa preostala imena so irelevantna, pravi Laibach člani pa svojih imen ne uporabljamo javno. V skupini sodeluje tudi veliko različnih sodelavcev, ki pa svoja imena lahko razglašajo po mili volji. Laibach – to smo mi vsi.

Album Volk bi lahko zaradi velikega glasbenega, pevskega, aranžerskega in produkcijskega prispevka označili tudi kot enakovredno koprodukcijo skupin Silence in Laibach. Zakaj album velja za album skupine Laibach, pri katerem je sodeloval tudi duo Silence? Je označitev avtorstva določilo to, kdo je podal idejo za projekt?

Primož Hladnik in Boris Benko iz skupine Silence sta enakovredna soavtorja in koproducenta plošče in tako sta na njej tudi označena. Povabili smo ju v projekt, ker smo z Volkom ustvarili koncept, ki je vsebinsko in formalno sploh dopuščal in omogočal takšno sodelovanje. Silence sta povabilo sprejela in nam pomagala izdelati album, kakršnega smo si na začetku zamislili. Z avtorstvom Laibach ni bil nikoli obseden in vedno smo na veliko sodelovali z različnimi glasbeniki in producenti. To je danes tudi sicer normalna praksa v glasbeni – pa ne samo v glasbeni industriji. V tej luči je že sam izbor moštva lahko pravzaprav avtorsko delo, ki opredeljuje končni izdelek.

Med za "obdelavo" izbranimi himnami ni slovenske. Zakaj? Je morda slovenski režim, med protagonisti katerega so tudi še ljudje, ki bi vas v osemdesetih linčali, danes pa vas postavljajo na piedestal vrha slovenske kulture tako benigen oziroma deluje po principu marionete v rokah močnejših, da ga ni vredno izpostavljati? Ali je vzrok drugje?

Vzrok je drugje. Himne smo dejansko izbirali glede na specifično "težo" države, njen zgodovinski kontekst in njeno kulturnopolitično vlogo v svetu. Poglavitni kriterij je bil imperialistični oziroma ekspanzionistični karakter izbrane države. Slovenija pa je vseeno zajeta v skladbi z naslovom Slovania, ki temelji na zgodovinski panslovanski osvobodilni himni "Hej, Slovani", ki je nekoč, med drugim, bila tudi uradna himna Slovenije, slovenske vojske in himna slovenskih Sokolov.

Zakaj ste se odločili, da na koncertih aktualne turneje namesto nastopa predskupine približno 45 minut predvajate slovenske partizanske pesmi. Po koncertu v Hamburgu sta mi dva obiskovalca dejala, da jima ni bilo jasno, kaj te pesmi sploh so in kaj je njihov namen. Kakšno sporočilo naj bi torej po vašem mnenju tujci razbrali iz tega dela programa?

Predskupin ne maramo, ker nam gre na živce že sama ideja, da nam kdo zagreje oder preden se sami pojavimo na njem. Slovenske partizanske pesmi so avtentični rokenrol medvojnega obdobja, ko se je praktično ustvarjala slovenska država. Nemška okupacijska vojska na slovenskem jih je takrat še kako dobro poznala. Nič hudega torej ni, če jih slišijo tudi njeni vnuki. Sicer pa so te partizanske pesmi pravzaprav univerzalne evropske himne, saj je večino njih mogoče slišati tudi v francoskih, španskih, ruskih, italijanskih različicah in povsod tam, kjer je med vojno obstajal organiziran partizanski odpor. Občasno jih je mogoče slišati tudi v kakšni nemški različici, saj so se te skladbe in napevi poljubno pretakale med kulturami in izvajalci, tako kot se danes to dogaja s sodobno popglasbo.

Vas morda skrbi (ne)uspešnost procesa novačenja novih oboževalcev? Na vašem decembrskem koncertu v Hamburgu sem namreč ugotovila, da sem s 25 leti med najmlajšimi obiskovalci. Je bilo vaše občinstvo zaradi kompleksnosti vaših sporočil vedno starejše od običajnega ali pa je odsotnost mladih rekrutantov prisotna le zadnja leta?

Naša publika je zelo raznolika in se od nastopa do nastopa precej razlikuje, tako da si na osnovi samo enega koncerta lahko ustvarite napačno sliko. Sicer nimamo nič proti zreli, odrasli publiki, vendar vam zagotavljamo, da je tudi mlajšega občinstva na naših koncertih več kot dovolj.

Ali morda sposobnost dojemanja ne povsem enostavnih besedil zaradi "zavitosti v udobno zasebnost", značilno za zahodno postindustrijsko družbo, pri mladih pojema? Se vam zdi, da mladi danes niti ne premorejo več strasti za odkrivanje drugačne resnice od tiste, ki jim jo podajajo množični mediji?

Plehkost množičnih medijev je zmaga poraza in popkultura je pač zabava za ovce; toda tudi Laibach smo v bistvu volkovi, preoblečeni v pastirje.

Na začetku kariere ste s poustvarjanjem zvokov industrijskega hrupa in z vključevanjem posnetkov Titovih govorov v skladbe simbolno zavojevali Jugoslavijo. Z uporabo nemškega jezika, ste "osvojili" nekdanje okupatorje slovenskega naroda. S priredbami skladb skupin The Beatles in Rolling Stones ste se »spravili« nad megalomansko industrijo popularne glasbe, z albumoma Kapital in Nato ste napadli "trdnjave" svetovne gospodarske in geopolitične ureditve, z Volkom pa še vse velike sile sveta. Je to konec poti za Laibach? Izgleda kot da na Zemlji ni več kaj osvojiti. Boste šli v vesolje? Morda skupaj z Draganom Živadinovom, prav tako članom kolektiva NSK?

Ne bomo; mi smo že v vesolju. In ta je vedno neizčrpen vir inspiracij.

Je pri delu Laibacha glasba najpomembnejša ali pa je glasba le sredstvo za podajanje poročila, ki ima tako primarno funkcijo? Če pomislimo na skoraj "kvantne" preskoke v spreminjanju vaše glasbene podobe se namreč skoraj vsiljuje izbira druge možnosti.

Glasba deluje psihofizično in glasba JE sporočilo, ki ima primarno funkcijo. Njena konstantna levitev je logična, saj se vedno intuitivno osvobaja svojega oklepa. Vendar pa pri Laibachu glasba ni edini medij, ki ga uporabljamo. Tudi preostale medije imamo za relevantne in sporočilno enakovredne.

V knjigi Pluralni monolit Alexei Monroe vlogo Labacha opredeli kot "izpraševanje specifičnih režimov in diskurzov"; tistih, katerih podobo ste skozi glasbo in scenski nastop rekapitulirali na albumih, predvsem pa na odru. Z albumom Volk ste vzpostavili simbolni diskurz s skoraj vsemi največjimi političnimi in gospodarskimi silami sveta. Je to torej opozorilo, da se niti en režim – če domnevamo, da so režimi šibkejših držav praviloma le bolj ali manj kopije velikih sil – ne more predstavljati kot pravičen ter svojim državljanom in državljanom drugih držav prijazen?

Država – to so državljani, in stara resnica pravi, da si državljani zaslužijo takšno državo, kot jo imajo. Pričakovati kaj več, je iluzija.

Kdo bi vam utegnil – morda vam tudi je – očitati politično neodgovornost. Nihče namreč ne more pričakovati ali celo zahtevati, da se bo njegovo občinstvo poglobilo v besedila in idejne poudarke glasbe. Kot najbolj prepoznavni znak vaše identitete so zato vedno izpostavljali totalitarno retoriko posnemajoč pevčev nastop in tako imenovana "nazi-chic" oblačila. Torej elementa, v katera se hitro zagledajo vsi, dovzetni za ideologijo skrajnega desničarstva. Ste imeli zato morda kdaj slabo vest, da morebiti, četudi nehoteno, prispevate k novačenju novih privržencev skrajnih nacionalističnih idej?

Torej, to je neumnost; menda niso privrženci skrajnih nacionalističnih idej inteligentnejši od drugih? Obleke, ki smo jih nosili in jih še nosimo, so bile uniforme jugoslovanske, nemške, albanske in ameriške vojske, potem rudarske in lovske uniforme, planinske in smučarske kostime – kje je tukaj "nazi-chic", če ne v vaši glavi? Po tej logiki pri vsakem ogledu zgodovinskega vojaškega filma iz druge svetovne vojne, kjer se znani hollywoodski igralci sprehajajo v nemških uniformah, obstaja še toliko večja nevarnost, da bodo s tem novačili privržence skrajnih nacionalističnih idej. Kar se naših besedil tiče – ta so skrajno preprosta: Bog je Bog, Življenje je Življenje, Smrt za Smrt in tako dalje.
Na zadnji plošči Volk teksti recimo počivajo na nacionalnih himnah, ki jih ljudje v posameznih državah tako in tako znajo več ali manj na pamet. Na prejšnji plošči Wat je večino skladb tekstovno inspiriranih z otroškimi pesmimi, ki bi jih prav tako moral razumeti vsak idiot. Še prej smo dobesedno obdelali svetovno popularne skladbe, kot so Mama Leone, In The Army Now, Final Countdown, Life is Life, Across The Universe, One Vision, Sympathy For The Devil, – skratka – same bisere, ki jih ljudje po svetu znajo na izust. Kaj je torej toliko kompliciranega in problematičnega pri razumevanju Laibacha? Sicer pa – hvala bogu – nimamo nič proti temu, da smo politično neodgovorni. Še manj pa imamo slabo vest, da je naša publika tako premešana in zmešana.

Se je kdaj morda zgodilo, da zaradi skrajnega desničarstva, ki so vam ga pripisovali, kakšen izvajalec ni želel nastopiti na istem festivalu kot vi?

Ali res verjamete, da so glasbeniki tako neumni? Nas so za svoje predskupine oziroma goste na turneje vabili glasbeni velikani, kot so U2, Cure, Depeche Mode, Stranglers in Red Hot Chilli Peppers, da ne omenjamo takšnih skupin, kot so Rammstein, Type 'O Negative, Morbid Angel in podobni. Ponudbe smo kvečjemu mi zavračali.

Ob nastanku Laibach ni bil samo glasbena skupina; poleg glasbe je Laibach tedaj objavljal avtoteoretska besedila – najbolj znanih je 10 točk konventa – in prirejal likovne razstave. Zaradi njegovega v družbenopolitično področje vpetega poslanstva bi ga skoraj lahko imenovali Gesamtkunstwerk. Zakaj je dejavnost Laibacha zdaj že dolga leta omejena na glasbo?

Še zdaleč ni omejena samo na glasbo; vsak nov album in koncertni program je kompleksno delo, ki vključuje velik razpon kreacije, od glasbe, teksta, slike, oblikovanja, videa, filma, fotografije, kostumografije, scenografije, koreografije, spletne strani, in zahteva pregled nad tehniko, glasbeno produkcijo, zgodovino, teorijo in filozofijo, politiko, ekonomijo, sociologijo kulture, poznavanje medijev, zahteva javne promocijske nastope, komunikacijo, organizacijo in še in še. Glasba je samo eden od mnogih segmentov tega kompleksnega dela. Poleg tega Laibach še vedno občasno, vendar redno, prireja tudi razstave in razširjene večmedijske projekte, ki jih lahko vse najdete na spletnih straneh Laibacha in NSK.

Kdo je prvi v jahalnih hlačah stal na odru? Laibach, Die Krupps ali Nitzer Ebb?

Takšnih kekcev je bilo tudi pred vsemi nami že kar nekaj.

Podobnosti se tu ne končajo. Vse tri skupine prištevajo v zvrst industriala in v simbolih vseh treh je zobato kolo. Zakaj je bilo zobato kolo na začetku osemdesetih tako "fantazmatski" objekt, da so si ga kar tri skupine, ustanovljene v tem obdobju, izbrale za del svojega simbola? Ali pa je šlo le za "stari dobri" fenomen posnemanja?

Za preostale ne vemo, Laibach pa je svoj zvočni izraz na svojih začetkih gradil na konkretnih industrijskih zvokih trboveljskega okolja. Ker je šlo za idejo, da socialnopolitično najbolj eminentno avtentičen zvok ne prihaja iz električne kitare, ampak iz tovarniških dimnikov, strojev in tekočih trakov in je torej rezultat industrijske produkcije, smo za enega od svojih simbolov pač uporabili zobčenik.

Slogovno vas v tujini pogosto uvrščajo v industrial, žanr, ki je pri nas bolj slabo poznan. Pogosto se ob vašem imenu prikažejo tudi oznake alternativni pop ali rock, No Wave, avantgarda in celo (!) neoklasicizem. Ali Vas takšna klasificiranja vašega dela motijo ali zabavajo ali pa imate do tega kakšen drugačen odnos?

Ta različna poimenovanja so lahko vsa relevantna, niso pa bistvena in še manj usodna. Ideja o konkretni, industrijski glasbi obstaja vsaj že kakšnih 100 let in danes je praktično vsa glasba po svojem načinu produkcije v določenem smislu industrijska. Preostale oznake so precej ohlapne, ampak vsaka nosi v sebi del resnice. Laibach je pač žanrovski konglomerat, razpet med vse izraze zgodovine.

Meni se vaša glasba zdi predvsem kot industrialski osnovi dodani konglomerat skoraj vseh žanrov popularne glasbe in elementi klasike. Kako bi sami opredelili svoje delo?

Točno tako kot rečeno; Bog ima en obraz, hudič nešteto.